Sıfır Treni

● Başlangıç

Bilgisayar birden çok şeyi sırayla saklamak istediğinde Sıfır Treni’ni çağırır. Her vagona bir şey konur ve vagonların numarası vardır.

Tuhaf olan şu: ilk vagonun numarası 0. Beş vagonlu bir trenin son vagonu 4 numaradır.

Örümceğin ipinin tersine, trenin vagonları değiştirilebilir, eklenebilir, çıkarılabilir.

◆ İleri

Sıfır Treni bir dizidir (array): değerleri sıra numarasıyla tutan, numaraları 0’dan başlayan, içeriği değiştirilebilen bir liste.

Ne yapar

• Değerleri sırayla tutar ve numarayla verir: tren[0].
• Sona vagon ekler (push), sondan söker (pop), baştan söker (shift).
• Kaç vagonu olduğunu söyler (length).
• Vagonlarında farklı türden yük taşıyabilir: sayı, metin, başka bir tren.

Ne yapamaz

• Olmayan bir vagonu gösteremez. Sorulursa hata vermez, Gelmeyen Hayalet’i (undefined) gösterir.
• Baştan vagon sökünce numaraları sabit tutamaz: arkadaki her vagonun numarası bir azalır.

Kod karşılığı

const tren = ["a", "b", "c"];
tren[3];            // → undefined, hata yok
tren.at(-1);        // → "c"   (tren[-1] ise undefined)
tren.shift();       // tren[0] artık "b"
typeof tren;        // → "object"; diziyi tanımak için Array.isArray(tren)

İleri kurallar

• JavaScript’te dizi bir nesnedir. Vagon numaraları aslında "0", "1" gibi adlı çekmecelerdir; length ise özel davranan bir alandır.
• const ile tanımlanan dizi yine değişebilir: const trenin başka bir trenle değiştirilmesini engeller, vagonlarına dokunmayı engellemez.
• Uzaktaki bir numaraya yük koymak arada boş yer bırakır: a = [1, 2]; a[5] = 9 sonrası length 6 olur, 2 ile 4 arası boş kalır. Boş yer undefined değildir: 2 in a false verir, map ve forEach deliği atlar: [1,,3].map(x => x * 2) sonucu [2, <1 empty item>, 6] olur.
• b = tren yeni tren yapmaz; ikisi aynı trenin adıdır. Kopya için [...tren] kullanılır, yalnızca ilk kat kopyalanır.

Nerede kırılır

• Tren ayrı bir tür değil. Anlatımda tren kendi başına bir yaratık gibi durur. Gerçekte Çekmece Kaplumbağası’nın özel bir biçimidir. Trenin altına eğilince tekerleklerin arasında kaplumbağa ayakları görünür.
• Vagonlar yan yana dizili mi? Gerçek tren gibi vagonların bellekte yan yana durduğunu söylemiyoruz. Motor bunu çoğu zaman öyle yapar ama dil bunu garanti etmez.
• Tren ne zaman gider? Gerçek tren elektrik kesilince durur. Bu tren çok daha önce gider: ona ulaşan son ad da kalkınca motor yerini geri alır (çöp toplama). Ne zaman alacağı bizim kontrolümüzde değildir.
• Gerçek trenler 1’den sayar. 0’dan başlamak benzetmenin değil, kavramın kuralıdır. Bu ülkede sayma sıfırdan başlar.

◆ İlk göründüğü masal İki ev bir avlu